Naglulunsad ng protesta ang higit 600 persons deprived of liberty (PDL) sa Negros Occidental District Jail-Male Dormitory (NODJ-MD) sa Bago City, Negros Occidental simula Agosto 24. Tugon nila ito sa patung-patong na mga kaso ng paglabag sa kanilang karapatan sa loob ng bilangguan sa pangunguna ni Jail Warden JCINSP Atty. Crisyrel P. Awe, DSC.
Higit apat na araw na ngayon, binoboykot ng mga PDL ang mga aktibidad ng bilangguan katulad ng mga reliyosong pagtitipon, mga klase sa Alternative Learning System, trabaho sa paglilinis, at iba pang mga gawain. Organisado at determinado nilang inilulunsad ang kanilang sama-samang pagkilos.
Ayon sa Kapatid (Families and Friends of Political Prisoners)-Negros, ang protesta ng mga PDL ay isang “panawagan para sa dignidad” sa harap ng mga dinaranas nilang paglabag sa kanilang karapatan sa loob ng bilangguan.
Inirereklamo ng mga PDL ang panghaharas at intimidasyon sa mga lider ng PDL mula kay Warden Awe at kanyang mga tauhan, hindi pagtupad sa naunang mga kasunduan sa mga PDL, hindi makatarungang isolation at iregularidad sa ipinatutupad na sistemang cashless sa bilangguan. Dumaranas rin sila ng pagkaunti ng rasyon ng pagkain, pagbabawal sa mga bisita, pagpapatigil ng mga programang pangkabuhayan sa loob ng bilangguan at pagtatanim ng gulay, at pagkakait ng akses sa gamot at serbisyong medikal.
“Hindi lamang nilalabag ng mga ito ang karapatan ng mga PDL kundi inilalantad din ang kultura ng kawalang pakundangan sa pangangasiwa sa mga bilangguan,” ayon sa Kapatid-Negros. Naniniwala ang grupo na walang puwang ang ganoong mga hakbang sa isang institusyong dapat ay nagtataguyod ng hustisya at makataong pagtrato.
Bilang suporta sa laban ng mga PDL, nagsumite ang pambansang pamunuan ng Kapatid ng sulat sa Bureau of Jail Management and Penology (BJMP) National Headquarters at sa Commission on Human Rights. Hinimok nila ang mga ito na agad na magsagawa ng imbestigasyon at interbensyon sa mga nangyayari sa NODJ-MD.
Ipinadala rin ng grupo ang petisyon at apela na pinirmahan ng higit 600 mga PDL ng NODJ-MD. “Ang kolektibong petisyon na ito—na pinirmahan ng lahat ng mga PDL sa pasilidad—ay isang walang kapantay na pagpapamalas ng pagkakaisa na nagpapakita ng kaseryosohan at kredibilidad ng kanilang mga hinaing,” pahayag ni Fides Lim, pambansang tagapagsalita ng Kapatid.
Dagdag pa niya, ipinakikita ng nagkakaisang petisyon ang “malalim na krisis sa pamamahala sa bilangguan at paggalang sa mga karapatan” na nangangailangan ng agarang atensyon at tugon ng BJMP at iba pang ahensya ng gubyerno. Kinilala ng Kapatid ang tapang ng mga PDL sa pagtindig at pagsasalita laluna at nasa loob sila ng isang mahigpit na kontroladong kapaligiran kung saan pamalagiang umiiral ang takot sa paghihiganti.
Ayon pa kay Lim, malinaw na labag sa United Nations Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners (Mandela Rules), Republic Act 7438 (Rights of Persons Under Custodial Investigation), at sa sariling mga panuntunan ng BJMP ang ipinatutupad na mga patakaran sa NODJ-MD.
Kaugnay ng pagkilos ng mga PDL, iniulat ng Human Rights Advocates Negros noong umaga ng Agosto 28 na ipinag-utos ni Warden Awe ang paggamit ng mga rubber bullet laban sa mga nagpuprotesta. Ipinaputol din ng warden ang kuryente sa mga dormitoryo para sapilitang ipatigil ang sama-samang pagkilos.
Ang NODJ-MD ay mayroong 31 dormitoryo kung saan 24 dito ang regular na dorm, 6 ang insular dorm na tinutuluyan ng mga nahatulang maysala, at isa ang isolation dorm. Kabilang sa mga nakakulong sa bilangguan ang mga bilanggong pulitikal, katulad ni Fr. Frank Fernandez.
